x
Διαφήμιση

19 Οκτωβριου 2019

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:07:00:03 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΣΤΗΛΕΣ Γ.Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ Οι ομόκεντροι κύκλοι της ιστορίας

Οι ομόκεντροι κύκλοι της ιστορίας

E-mail Εκτύπωση

maragozakis-stergiadisΤου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η Μικρασιατική εκστρατεία θεωρείται η μεγαλύτερη καταστροφή τού Ελληνισμού και το πιο σημαντικό γεγονός της ελληνικής ιστορίας τού 20ού αιώνα, πιο σημαντικό κι από την Κατοχή, τον Εμφύλιο ή την επτάχρονη Δικτατορία.

Κι αυτό γιατί τερμάτισε άδοξα τη Μεγάλη Ιδέα, συρρίκνωσε την ελληνική επικράτεια και ξερίζωσε εκατοντάδες χιλιάδες Μικρασιάτες που άλλαξαν το σκηνικό στην Ελλάδα, όταν ήλθαν εδώ ως πρόσφυγες. Η λογοτεχνία από τα πρώτα χρόνια τής συμφοράς μίλησε γι’ αυτήν, είτε με την αμεσότητα όσων την έζησαν, όπως ο Ηλίας Βενέζης, είτε με την εγγύτητα όσων άκουσαν γι’ αυτήν, όπως η Διδώ Σωτηρίου, είτε με την απόσταση όσων ερεύνησαν τα ντοκουμέντα της.

Στην τελευταία κατηγορία ανήκει η Σωτηρία Μαραγκοζάκη, που κατεβαίνει στον λογοτεχνικό στίβο με μια ιστορική σύνθεση, φιλόδοξη και πολύπλευρη, δυναμική και πολυστρωματική. Η πρωτοτυπία της έγκειται στο γεγονός ότι χτίζει επάλληλους κύκλους που απλώνονται φυγόκεντρα και ξαναγυρίζουν κεντρομόλα στο πρόσωπο του Αριστείδη Στεργιάδη, του έμπιστου τού Ελ. Βενιζέλου ύπατου Αρμοστή που ανέλαβε τη διοίκηση της ελληνόκτητης περιοχής τής Σμύρνης. Η δική του φυσιογνωμία κυριαρχεί, κάτι που δηλώνεται εξ αρχής από τον τίτλο τού μυθιστορήματος, αλλά οι κύκλοι κλιμακωτά ανοίγουν προς τις συνθήκες που επικρατούσαν στη Μικρά Ασία μετά τη Συνθήκη των Σεβρών, γενικότερα στα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα τής τριετίας 1919-1922, ακόμα πιο ευρέως –έστω και σε μικρότερη έκταση– το κλίμα στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς πολέμους και ούτω καθεξής.

Πολλαπλότητα οπτικών γωνιών

Σ’ αυτό το δομικό πλαίσιο δεν υπάρχει ένας αφηγητής, αλλά το έργο συντίθεται με πολλαπλότητα οπτικών γωνιών. Οι αφηγητές είναι πολλοί, τα ύφη τους εξίσου πολλά (από το στεγνό τής γραφειοκρατίας ώς το εξομολογητικό τού ημερολογίου κι από την καθομιλουμένη ώς την επίσημη καθαρεύουσα), ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζουν πρόσωπα και καταστάσεις ποικίλλουν, ενώ κάθε αφήγηση εστιάζει σε διαφορετικό σημείο τής ιστορίας και ερμηνεύει αλλιώς τόσο τη μορφή τού Στεργιάδη όσο και τα αίτια της Μικρασιατικής Καταστροφής. Μ’ αυτόν τον τρόπο προβάλλονται οι πολλοί ανώνυμοι αφηγητές, αλλά απουσιάζουν τα ολοκληρωμένα μυθιστορηματικά πρόσωπα, τονίζονται τα ιστορικά γεγονότα, αλλά παραμερίζονται τα μυθοπλαστικά, ορθώνονται πολλές φωνές αλλά λείπουν οι αναμενόμενοι λογοτεχνικοί χαρακτήρες. Αυτή η «κάτι κερδίζω κάτι χάνω» πολυφωνία καλύπτει περιμετρικά το επιδιωκόμενο ιστορικό εμβαδόν και κάνει το έργο πιο πολύτροπο και συνεπώς ενδιαφέρον και πολυπρισματικό.

Ο ίδιος ο Αριστείδης Στεργιάδης σκιαγραφείται από άλλους ως ικανός νομομαθής, με κυβερνητικές ικανότητες τις οποίες είχε ήδη επιδείξει ως διοικητής τής Ηπείρου, από άλλους ως αυταρχικός ηγεμόνας που άρχει με απόλυτο τρόπο, από άλλους ως δίκαιος και αμερόληπτος απέναντι σε Έλληνες και Τούρκους κι από άλλους ως αντεθνικός και αντεκκλησιαστικός πολιτικός που δεν υπερασπίζεται τους για αιώνες καταπιεσμένους Έλληνες της περιοχής. Αυτή η αμφιλεγόμενη προσωπικότητα είναι το κέντρο, όπως εξήγησα παραπάνω, γύρω από το οποίο γυρίζουν ιστορικά γεγονότα και ιστοριογραφικές ερμηνείες, μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων και ιδεολογικές απόψεις όσων έζησαν από κοντά ή από μακριά τη μικρασιατική παρένθεση, εκτιμήσεις απλών ανθρώπων και εντυπώσεις δημοσιογράφων σε μια συνεχή καλειδοσκοπική κίνηση της κάμερας.

Αστυγραφία της Σμύρνης

Γύρω από τον κεντρικό χαρακτήρα κινείται η εμβληματική μορφή τού Ελευθέριου Βενιζέλου, ο κορυφαίος επιστήμονας της εποχής Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής, που ανέλαβε τη σύσταση του Ιωνικού Πανεπιστημίου, και ο επίσκοπος Σμύρνης Χρυσόστομος, που μαρτύρησε υπέρ πίστεως και πατρίδος. Και πέρα από πρόσωπα, αναπλάθεται η καθημερινότητα κι η κοσμική ζωή τής Σμύρνης, η φυσιογνωμία των κατοίκων της, η κουζίνα και η αστική της εικόνα, η κατάσταση του στρατού, η άνοδος των σοσιαλιστών κ.λπ. Έτσι, η Σωτηρία Μαραγκοζάκη επιχειρεί συνάμα και μια αστυγραφία, που θυμίζει τον Κ. Πολίτη, τέτοια που κάνει ακόμα πιο οδυνηρή την ήττα και την απώλεια του «Παρισιού της Ανατολής», όχι μόνο για το πνεύμα τού ελληνισμού αλλά και για τον κοσμοπολιτισμό τής Μεσογείου.

Όταν η λογοτεχνία κυριαρχεί επί της Ιστορίας, το μυθοπλαστικό σύμπαν προσπερνά τα πραγματολογικά στοιχεία χωρίς να τα προδίδει και ανάγεται σε μια αυτόνομη περιοχή της αφηγηματικής πράξης. Όταν αντίθετα η ιστορία κυριαρχεί επί της λογοτεχνίας, τότε η ιστορική γνώση υπερτερεί της μυθοπλαστικής αίσθησης, η εξωκειμενική πραγματικότητα “καπελώνει” το αισθητικό αποτέλεσμα, η πιστότητα ναρκοθετεί τη λογοτεχνικότητα. Κι η Σωτηρία Μαραγκοζάκη σε πολλές περιπτώσεις βρίσκεται στο δεύτερο άκρο (αυτές οι υποσημειώσεις λ.χ. τι χρειάζονταν;), με αποτέλεσμα το πρωτόλειό της να βαραίνει από την έρευνα αντί να τη χωνεύει δημιουργικά.

Γιώργος Ν. Περαντωνάκης | Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

 

maragozaki-exofylloΟ ύπατος της Σμύρνης
Σωτηρία Μαραγκοζάκη
Εκδόσεις Κέδρος, 2012
Τιμή € 14,90, σελ.423

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Η Κατερίνα και ο λύκος

Η Κατερίνα και ο λύκος

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος λόγου, που ονομάζεται «εξομολογητικό μυθιστόρημα»· σε τι διαφέρει όμως από την υπόλοιπη αυτοβιογραφική πεζογραφία; Στο ότι αποκαλύπτει ένα μυστικό, ένα προσωπ...

Η επάνοδος μιας αιφνιδιαστικής ποίησης

Η επάνοδος μιας αιφνιδιαστικής ποίησης

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο νεαρός ποιητής Γιάννης Δούκας φτιάχνει το δικό του ύφος και το εγκαθιδρύει με τη δεύτερη ποιητική συλλογή του με τίτλο Το σύνδρομο Σταντάλ. Κι αυτό δείχνει όχι μόνο ότι έχει χωνέψει επαρκώς τις φωνές των ποιητών που έ...

Οι «ελπίδες» του 2013

Οι «ελπίδες» του 2013

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο απολογισμός μιας χρονιάς δεν μπορεί να γίνει χωρίς αξιολόγηση, δεν μπορεί να είναι απλώς μια καταγραφή των συγγραφέων και των βιβλίων, χωρίς κατάταξη, ιεραρχία, κριτική αποτίμηση. Ακόμα περισσότερο...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Δυσοίωνες πραγματικότητες, γοητευτικές αφηγήσεις

Δυσοίωνες πραγματικότητες, γοητευτικές αφηγήσεις

Για το μυθιστόρημα του Σαντιάγο Οράσιο Αμιγκορένα «Τα τελευταία μου λόγια (μτφρ. Τιτίκα Δημητρούλια, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Ισχυ...

Δοκίμια & πονήματα: έργα που πλουτίζουν τη σκέψη

Δοκίμια & πονήματα: έργα που πλουτίζουν τη σκέψη

Μαξ Βέμπερ, Ζίγκμουντ Μπάουμαν, Κορνήλιος Καστοριάδης, Αν Κάρσον κ.ά. Επιλογή δοκιμίων από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

...
Κάλο & Ρέγιες: βόμβες τυλιγμένες σε μεταξωτές κορδέλες

Κάλο & Ρέγιες: βόμβες τυλιγμένες σε μεταξωτές κορδέλες

Για τα μυθιστορήματα των Pino Cacucci «Φρίντα Κάλο - !VIVA LA VIDA!» (μτφρ. Τιτίκα Δημητρούλια, εκδ. Άγρα) και Emma Reyes «Αναμνήσεις δι᾽ αλληλογραφίας» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Ίκαρος).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη...

Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube