x
Διαφήμιση

14 Νοεμβριου 2019

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:04:13:27 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΣΤΗΛΕΣ ΕΠΩΝΥΜΩΣ Η λογοτεχνία και τα περιοδικά της

Η λογοτεχνία και τα περιοδικά της

E-mail Εκτύπωση

planodion390Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πόσα γνωρίζουμε για τα λογοτεχνικά περιοδικά στην Ελλάδα; Στην ουσία, όχι πολλά. Τα αρχεία τους, πλην ελαχίστων δακτυλοδεικτούμενων και δακτυλομετρούμενων εξαιρέσεων, δεν σώζονται, άρα εικόνα συστηματική, οργανωμένη εκ των έσω, είναι αδύνατο να έχουμε. Οι αποτιμήσεις, οι κριτικές, όχι οι γυμνά στατιστικές, της πορείας ενός εκάστου σπανίζουν. Οι συγκριτικές παρουσιάσεις ακόμη περισσότερο. Οι προσεγγίσεις, όσες διαθέτουμε, έχουν χαρακτήρα ως επί το πλείστον ιστοριοδιφικό, σπανίως πηγαίνουν πιο βαθιά. Ακόμη και η ιστορία της λογοτεχνίας, πολλές φορές τα παρατρέχει. 

Παραδόξως μας λείπει και κάτι ακόμα, εντυπωσιακότερο: η μαρτυρία των συντελεστών τους. Πέρα από τις προγραμματικές τους δηλώσεις, που τις βρίσκουμε συνήθως στο πρώτο τεύχος του εγχειρήματός τους, ή από τις σποράδην συνεντεύξεις τους, όσες τέλος πάντων υπάρχουν, λόγο πρωτοπρόσωπο από τη μεριά τους, αυτοαναφορικό, μόνο παρεμπιπτόντως συναντούμε. Πολλώ δε μάλλον, θεωρητικό. Τι είναι μια λογοτεχνική επιθεώρηση; Τι εστί Μικρός Τύπος; Σε τι διαφέρει από τον λοιπό, γενικό και ειδικό Τύπο, σε τι διαφέρει από τον λεγόμενο Μεγάλο Τύπο των εφημερίδων και ευρείας κυκλοφορίας περιοδικών; Πώς αντιμετωπίζει το ζήτημα της κριτικής; Πώς σχετίζεται με τη δημόσια σφαίρα, ιδίως δε με την πολιτική; Ποιος είναι ο ρόλος του σήμερα, εποχή της τεχνολογικής και δη της διαδικτυακής ολοκλήρωσης; Τέτοιου είδους ερωτήματα, ακόμη και ως αναπάντητες απορίες ή ως ρητορικές βεβαιότητες, μόνο κατ’ εξαίρεσιν διατυπώνονται.

Για τον Πατίλη το λογοτεχνικό περιοδικό διαφέρει ριζικά από τα λοιπά καλλιτεχνικά ή πολιτιστικά έντυπα

Το βιβλίο του Γιάννη Πατίλη αυτά τα ερωτήματα και τα θέτει και –από την πλευρά του συντάκτη του πάντα– τα απαντά. Και δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μ’ όλο τον περιστασιακό και ετερόκλιτο στη μορφή τους χαρακτήρα των κειμένων που συναθροίζει εδώ, κειμένων που καλύπτουν μια ολόκληρη τριακονταπενταετία (1978-2013), ο εκδότης του Πλανόδιου έρχεται μ’ αυτόν τον τόμο να καλύψει ένα κενό. Ακόμη περισσότερο: έρχεται να μας επισημάνει για πρώτη φορά με τόση ενάργεια την ύπαρξη καν του κενού – πράγμα που από μια μεριά είναι σημαντικότερο κι από τις επιμέρους απαντήσεις του στα μείζονα ζητήματα που θέτει.

Για τον Πατίλη το λογοτεχνικό περιοδικό διαφέρει ριζικά από τα λοιπά καλλιτεχνικά ή πολιτιστικά έντυπα. Μ’ ένα περιοδικό για τον κινηματογράφο, σημειώνει, «το σίγουρο είναι ότι βρίσκεσαι εκτός αιθούσης, μέσα όμως στις σελίδες του λογοτεχνικού περιοδικού βρίσκεσαι στην ίδια την αίθουσα όπου παίζεται το έργο της λογοτεχνίας». Το λογοτεχνικό περιοδικό επομένως συνιστά, μόνο αυτό, «το εν στενή εννοία περιοδικό τέχνης». Τα λοιπά περί τέχνης περιοδικά αποτελούν απλώς έντυπα αναφοράς όχι παρουσίας του έργου τέχνης.

planodion33Από τη διάκριση αυτή εκπορεύονται πλήθος άλλες, και κρίσιμες. Ο Πατίλης τονίζει επανειλημμένα πόσο σημαντικό είναι ο εκδότης ενός τέτοιου περιοδικού να είναι και ο ίδιος λογοτέχνης, να έχει δεσμό συνεπώς εσωτερικό και όχι εξωτερικό με την τέχνη την οποία διακονεί. Επισημαίνει πόσο σημαντική είναι η ανεξαρτησία του από το πλέγμα των αλληλεξαρτώμενων συμφερόντων, εμπορικών και άλλων, που συνθέτουν σήμερα την πολιτιστική αγορά, την «πολιτιστική βιομηχανία» ή το «πολιτιστικό σουπερμάρκετ» όπως το αποκαλεί. Επιμένει στην οικονομική και την πνευματική αυτοτέλεια του λογοτεχνικού εντύπου, μακριά από τις επιδιώξεις και την πολιτική των εκδοτικών οίκων ή και των φιλότεχνων ευεργετών. Ακόμη και από τους ίδιους τους αναγνώστες, από την εύνοια ή την αποδοκιμασία τους, από την κοινή γνώμη που συναπαρτίζουν και την αέναη διαπάλη για τον έλεγχό της, οι πρωτεργάτες του λογοτεχνικού τύπου οφείλουν να διατηρούν αποστάσεις ασφαλείας. Ο στενός συγχρωτισμός, ο πολύς συμφυρμός συνιστά δουλεία, θέτει σε κίνδυνο ό,τι ο συγγραφέας αποκαλεί «ριζικό σκοπούμενο» της λογοτεχνίας.   

Για τον Πατίλη, αυτή η τελευταία βρίσκει στο δημιουργικό περιοδικό το φυσικό της βήμα. Είτε ως φυτώριο για νέους ποιητές και πεζογράφους, είτε ως συλλογικό όργανο μιας ομάδας συγγραφέων με κοινές αναζητήσεις ή με κοινή τοπική προέλευση, είτε ως μαχητική δήλωση απόκλισης –αισθητικής, κριτικής ή και πολιτικής ακόμα– από τις νόρμες της εποχής, το περιοδικό αποτελεί μέσο πολύμορφο, ευπροσάρμοστο και δυναμικό, εν ολίγοις αναντικατάστατο για μια ζωντανή λογοτεχνία.

Περιγράφει με θλιβερή ακρίβεια τα εμπόδια πάνω στα οποία προσκόπτει κάθε έντυπο που διεκδικεί την παρρησία της γνώμης

Ο συγγραφέας δεν αποσιωπά βέβαια και τη σκοτεινή όψη του πράγματος, αυτή που αναγκαστικά συνοδεύει τη φωτεινή του πλευρά. Κάνει λόγο έτσι για το περιοδικό ως χώρο «αυτοδιαχειριζόμενης κοινωνικής καταξίωσης αλλά και ανέξοδου ναρκισσιστικού κύρους», ως πεδίο γόνιμων ζυμώσεων αλλά και «επικράτησης ενός ατόμου ή μιας ομάδας μέσα στον ανελέητο (όσο και γελοίο) αγώνα εξουσίας που διεξάγεται μέσα στις καλλιτεχνικές συντεχνίες».

Προκειμένου δε για την Ελλάδα, περιγράφει με θλιβερή ακρίβεια τα εμπόδια πάνω στα οποία προσκόπτει κάθε έντυπο που διεκδικεί την παρρησία της γνώμης. «Δεν θα βρείτε δέκα ανθρώπους σ’ αυτή τη χώρα», σημειώνει, «που να είναι διατεθειμένοι να πουν δημοσίως μετά λόγου, όσα απαξιωτικά πιστεύουν και λένε κατ’ ιδίαν για κεκυρωμένες αξίες. Η κριτική άποψη, η αξιολόγηση, δηλαδή, του καλλιτεχνικού έργου ως δημόσιου αγαθού, ωφέλιμου ή επιβλαβούς για την καλλιέργεια του γούστου, δεν υπήρξε ποτέ ζηλευτό ιδανικό εδώ… Όπως η εκπαιδευτική κοινότητα, που αξιολογεί σύμπαν το ελληνικόν, δεν θα δεχτεί ποτέ πραγματική αξιολόγηση του εαυτού της, έτσι και η λογοτεχνική συντεχνία δεν θα ανεχτεί ποτέ ειλικρινή αξιολόγηση μέσα από τα σπλάχνα της…»

Tι είδους, τι λογής στοχαστής της λογοτεχνίας και των εντύπων της είναι ο Πατίλης, τι προσελκύει και τι κατευθύνει τη θεωρητική του ματιά;

Έχοντας όλα αυτά κατά νου (και πολύ περισσότερα που η ευκαιρία δεν μας επιτρέπει να θίξουμε, το βιβλίο είναι ταμιευτήριο σωστό προβληματισμών και ερεθιστικών ιδεών), έχοντας όλα αυτά λοιπόν κατά νου μπορεί να θέσει κανείς το ερώτημα τι είδους, τι λογής στοχαστής της λογοτεχνίας και των εντύπων της είναι ο Πατίλης, τι προσελκύει και τι κατευθύνει τη θεωρητική του ματιά. Δεν θα τον έλεγα ουτοπιστή, παρότι το όραμα που τον εμπνέει, μιας «Νέας Ελεύθερης και Απελευθερωτικής Δημόσιας Εκφραστικής», όπως επί λέξει το αποκαλεί, τον εντάσσει ασφαλώς σ’ ένα ρεύμα ιδεών που με κάμποση ακρίβεια θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε ελευθεριακό. Η εμπιστοσύνη που τρέφει στο ποιόν και τις δυνατότητες του Διαδικτύου, ενός μέσου που για τον Πατίλη είναι σε θέση να πραγματώσει τα ιδανικά του παλαιού Μικρού Τύπου, τον φέρνουν επιπλέον κοντά σε όσους βλέπουν στην νέα τεχνολογία ένα όργανο χειραφετητικό. Προσωπικά δεν συμμερίζομαι την αισιοδοξία του, μολονότι ασφαλώς δέχομαι την χρησιμότητα, την κρισιμότητα μάλιστα, ενός ρυθμιστικού ιδεώδους ως κινήτρου και οδηγού πολύτιμου για κάθε ενέργημα. Όμως από τη φύση τους τα ανθρώπινα έχουν πρόσωπο ιάνειο, κανένα κέρδος δεν προκύπτει δίχως απώλεια – σημασία έχει πάντα τι ακριβώς αποκτά και τι χάνει κανείς.

patilisΜε την αντίληψή του ως προς το ριζικό σκοπούμενο της λογοτεχνίας αλλά και με τη στράτευσή του υπέρ της ανεξαρτησίας του συγγραφέα από κάθε εξωτερικό και εσωτερικό καταναγκασμό, με τα θεωρητικά του κείμενα αλλά και με την έμπρακτη εφαρμογή τους, αυτήν που βρίσκεται κατατεθειμένη πρωτίστως στα 52 τεύχη του Πλανόδιου, ο συγγραφέας και η σκέψη του στοιχίζονται πίσω από εκείνη τη στάση που θα την ονόμαζα κριτικό ιδανισμό. Είναι μια στάση που ώς έναν βαθμό εκπροσωπείται και από άλλες μορφές των λογοτεχνικών μας πραγμάτων των τελευταίων δεκαετιών – ότι το βιβλίο του Πατίλη αφιερώνεται στον Γεράσιμο Λυκιαρδόπουλο και τις Σημειώσεις του, ασφαλώς δεν είναι τυχαίο.

Από τη μεριά μου, προτιμώ να βλέπω στον Πατίλη κάτι άλλο. Όχι τον εκπρόσωπο του τάδε ή του δείνα ρεύματος στα γράμματά μας όλη αυτή την περίοδο, αλλά τον γνήσιο φορέα του πνεύματος μιας δημιουργικής μειονότητας. Δημιουργική μειονότητα κατά τον Τόυνμπη, θυμίζω, είναι εκείνη η κοινωνική ομάδα που μολονότι αριθμητικά υστερεί αθεράπευτα έναντι της νωθρής πλειονότητας, αντισταθμίζει το έλλειμμά της αυτό με το πλεόνασμα σε ιδέες και επίνοιες που παράγει. Ως ποιητής, ως εκδότης, ως μελετητής του λογοτεχνικού φαινομένου, ο Πατίλης είναι αυτοδίκαιο μέλος μιας τέτοιας πολύτιμης συντροφιάς.

ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ

* Ο Κώστας Κουτσουρέλης είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας, εκδότης του περιοδικού «Νέο Πλανόδιον». 

patilisgiannis-mikrostypos-tologotechnikoperiodiko-theoriaaskiseis-01Μικρός Τύπος: Το Λογοτεχνικό Περιοδικό
Θεωρία και ασκήσεις: Κείμενα 1978-2013
Γιάννης Πατίλης
Εκδόσεις Ύψιλον/βιβλία 2013
Σελ. 288, τιμή € 12,00 

politeia-link

 

 

 

 

 

  

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΤΙΛΗ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
«Συμφοραὶ ὑπὸ ποιητῶν συγκείμεναι»: από την υλοποίηση στο ενδεχόμενο

«Συμφοραὶ ὑπὸ ποιητῶν συγκείμεναι»: από την υλοποίηση στο ενδεχόμενο

Του Γιάννη Λειβαδά

Έκρινε ο Γιώργος Μανιάτης, σ’ εκείνες τις επιστολές προς τον Γιάννη, τη σύγκλιση τρόπων, υποδηλώσεων και πορισμάτων, ως κύκλο εκτιμήσεων με ολοκληρωμένο το σχήμα και τη σημασία της αξιολόγησής του, ...

Πέρα από την επιφάνεια: η φωτογραφία ως τέχνη

Πέρα από την επιφάνεια: η φωτογραφία ως τέχνη

Σκέψεις για την αναγνώριση της φωτογραφίας ως σημαίνουσας μορφής δημιουργικής έκφρασης.

Του Γιάννη Πολυβώτη

Σε αντίθεση με τη γέννηση άλλων γλωσσών ή μορφών τέχνης, η φωτογραφία ...

Η καταδίκη της μνήμης

Η καταδίκη της μνήμης

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Ότι η ζωή πολλών διάσημων λογοτεχνών τους επέβαλε να κρατούν λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στα βαθύτερα, καλλιτεχνικά τους ενδιαφέροντα και στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, είναι γνωστό. Βρίσκει κανείς πολλά παραδείγματα στα αυτοβ...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Βραδιά-αφιέρωμα στον Ντίνο Μπουτζάτι

Βραδιά-αφιέρωμα στον Ντίνο Μπουτζάτι

Η διαδικτυακή πύλη για το βιβλίο, τις ιδέες και τον πολιτισμό BOOK PRESS και οι εκδόσεις METAIXMIO σας προσκαλούν σε μια βραδιά αφιερωμένη στον σημαντικό ιταλό συγγραφέα Dino Buzzati, την Τρίτη, 19 Νοεμβρίου, στις 19:30 στον Πολυχώρο των εκδόσεων, στην Ιπποκράτους 118.

...
Ιάκωβος Ανυφαντάκης: «Κάποιοι άλλοι»

Ιάκωβος Ανυφαντάκης: «Κάποιοι άλλοι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ιάκωβου Ανυφαντάκη «Κάποιοι άλλοι», που κυκλοφορεί στις 21 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τους π...

Αλόννησος - Liberty Island (1972-2015)

Αλόννησος - Liberty Island (1972-2015)

Του Δημήτρη Αδαμίδη

Μια κηλίδα πάνω στην άμμο η Ασημίνα. Τα γόνατα στο στήθος και στα χέρια το σαγόνι, μόνη ενώπιον ουρανού και θάλασσας. Το βοριαδάκι μύριζε καταιγίδα. Κύματα ξεθύμαιναν κοντά στα παπούτσια της, κάτι ψιθύρι...

Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube