«Αν ο Τιούρινγκ δεν είχε “σπάσει” το Enigma, όλα θα ήταν διαφορετικά»

Στην κόμικ εκδοχή της ιστορίας και ζωής του Άλαν Τιούρινγκ, που πλέον κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κριτική, έχουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα εμβάθυνση στην προσωπική του ζωή, μέσα από μια πολυεστιακή αφήγηση ιδιαίτερα προσεγμένη, καθώς και λεπτομερειακή αναπαράσταση των σημαντικότερων φάσεων της ζωής του, έως και το τελευταίο «κεφάλαιο», που αφορά την ικανότητα των μηχανών να «σκέπτονται», και που χαρίζει και τον τίτλο του στο βιβλίο: Το παιχνίδι της μίμησης.

Τα τελευταία χρόνια, έχει υπάρξει ένα «κύμα» δημοσιότητας γύρω από τη ζωή και το έργο του Άλαν Τιούρινγκ. Γιατί αυτό το μεγάλο ενδιαφέρον, αίφνης, γύρω από τον συγκεκριμένο επιστήμονα;

Το ενδιαφέρον για τη ζωή και το έργο του Τιούρινγκ είναι ιδιαίτερα υψηλό στην επιστημονική κοινότητα και ειδικότερα στους κόλπους των μαθηματικών εδώ και πολλά χρόνια. Προσωπικά είχα κατά νου μια δραματοποιημένη εξιστόρηση της ζωής του εδώ και πάνω από μια δεκαετία, αλλά για ποιο λόγο η ιστορία του προκαλεί το ενδιαφέρον του ευρέος κοινού; Η καλύτερη απάντηση που μπορώ να σκεφτώ είναι λόγω του ότι υπήρξε πρωτοπόρος (στην αρχιτεκτονική των υπολογιστών, την κρυπτογραφία, την τεχνητή νοημοσύνη) και λόγω της προσωπικής του ζωής (ένας ομοφυλόφιλος άντρας στον οποίο δεν επιτράπηκε απλώς να είναι ο εαυτός του) είναι θέματα που προκαλούν ζωηρό ενδιαφέρον ακόμη και στην καθημερινή ειδησεογραφία. Με άλλα λόγια, ο κόσμος έχει επιτέλους πιάσει επαφή μαζί του. 

Τι το περισσότερο ή το διαφορετικό προσφέρει το δικό σας βιβλίο στις μέχρι σήμερα γνώσεις μας για τον Τιούρινγκ; 

Ελπίζω ότι το βιβλίο προσφέρει μια εικόνα του Τιούρινγκ με πολλές αποχρώσεις περιλαμβάνοντας και πράγματα που μπορεί να ξεφύγουν σε μια πιο ακαδημαϊκή ή τυπική παρουσίαση και τα οποία δεν βρίσκουμε ούτε σε άλλες εκλαϊκευτικές εκδοχές της ιστορίας του που έχουν κυκλοφορήσει. Το κόμικ μας προσφέρει τη δυνατότητα να πλησιάσουμε ευκολότερα την προσωπική του ζωή, σε συνδυασμό με τα επαγγελματικά και τεχνικά επιτεύγματά του. Κι όπως ισχύει για κάθε βιβλίο, και που δεν ισχύει για τις ταινίες, επιτρέπει στον αναγνώστη να βιώσει την ιστορία με τον δικό του ρυθμό και να εμπλακεί προσωπικά στην αφήγηση.  

Επιλέξατε μια πολυπρισματική δομή αφήγησης, με τη μορφή «συνεντεύξεων» με τη μάνα του Τιούρινγκ, ή παρεμβάσεις-δηλώσεις διάφορων προσώπων, συναδέλφων του ή άλλων. Σε τι αποσκοπεί αυτή η επιλογή; Δεν φοβηθήκατε μήπως έτσι δημιουργήσετε κάποια «σύγχυση» στους αναγνώστες;

Ναι, το φοβήθηκα! Αλλά ελπίζω πως με την προσεκτική χρήση των χρωματισμών και άλλων οπτικών και λεκτικών στοιχείων, οι αναγνώστες θα μπορέσουν πολύ γρήγορα να καταλάβουν τι συμβαίνει και στο τέλος του βιβλίου να είναι σαφές γιατί το να βάζω τον Τιούρινγκ να παίζει «Το παιχνίδι της μίμησης» έχει σημασία για την ιστορία. Ο Λήλαντ εργάστηκε πολύ ώστε να αποσαφηνίσει την ιστορία με την τέχνη του. Προσωπικά εντυπωσιάστηκα με τα όσα κατάφερε με τα πινέλα και τα μελάνια του.

Όλα πλέον δείχνουν, κι εσείς το προβάλετε αρκετά καθαρά, παρότι αποτελεί κομμάτι μιας κάπως «σκοτεινής» ιστορίας, ότι ο Άλαν Τιούρινγκ ήταν ο άνθρωπος-κλειδί στο «σπάσιμο» της κρυπτογραφικής μηχανής Enigma των Ναζί, παρέχοντας εξαιρετικά σημαντικές πληροφορίες στη βρετανική κυβέρνηση για τις κινήσεις του εχθρού. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε, από την έρευνά σας, ότι η δράση αυτή του Τιούρινγκ και των άλλων επιστημόνων όντως επίσπευσε το τέλος του πολέμου;

Είναι αδύνατον να πει κανείς ή έστω να κάνει μια εκτίμηση για το πόσα χρόνια πολέμου (μας) γλίτωσαν οι άνθρωποι του Bletchley Park και πόσες ζωές έσωσαν. Είναι ωστόσο ανακουφιστικό να σκεφτόμαστε πως έκαναν και τα δύο και πως χωρίς τις δικές τους προσπάθειες αυτός ο φριχτός πόλεμος θα είχε κρατήσει πολύ περισσότερο. Ως Αμερικανός, πιστεύω πως η συμβολή μας στο να τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν μεγάλη. Αλλά σκεφτείτε τι θα συνέβαινε αν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, ο στρατός, το ναυτικό, η αεροπορία, είχε χρειαστεί να αφιερώσουν ακόμη μεγαλύτερες δυνάμεις στο ευρωπαϊκό θέατρο του πολέμου και λιγότερες στον Ειρηνικό; Αν ο Τιούρινγκ και οι συνάδελφοί του δεν είχαν «σπάσει» το Enigma –κάτι που το είχαν καταφέρει πριν μπει η Αμερική στον πόλεμο– τα πράγματα θα ήταν πολύ διαφορετικά σε ολόκληρο τον κόσμο και οι συρράξεις θα είχαν κοστίσει τη ζωή σε περισσότερους ανθρώπους.

Σε συνέχεια της προηγούμενης ερώτησης: Από πού αντλήσατε τις πληροφορίες σας για την επίσκεψη του Ουίνστον Τσώρτσιλ στις «εγκαταστάσεις» όπου δούλευε ο «καθηγητής Τιούρινγκ» και η ομάδα του;

Οι πηγές αναφέρονται λεπτομερώς, ίσως με υπερβολική λεπτομέρεια, στο τέλος του βιβλίου. Αλλά για να συνοψίσω, ναι, μελέτησα μεγάλο αριθμό εγγράφων και επίσημων αρχείων, πολλά από τα οποία είναι προσβάσιμα διαδικτυακά.

Στο βιβλίο σας, διαπραγματεύεστε με ανοιχτό τρόπο το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας του Τιούρινγκ, κάτι που προφανώς έχει τη δική του σημασία, αφού καταδικάστηκε για τις ερωτικές του προτιμήσεις από δικαστήριο, με μια ποινή που σήμερα θα τη χαρακτηρίζαμε αποκρουστική, και που σε μεγάλο βαθμό φαίνεται να τον οδήγησε στην εθελουσία έξοδο από τη ζωή. Θεωρείτε επαρκείς τις «απολογίες» της επίσημης Μεγάλης Βρετανίας απέναντι σε έναν άνθρωπο με την προσφορά του Τιούρινγκ, τόσο στη χώρα του όσο και στην ανθρωπότητα;

Θα έπρεπε να μπορούσαμε να ακούσουμε τι θα είχε να πει ο ίδιος ο Τιούρινγκ, μια που μόνο η δική του γνώμη έχει πραγματικά σημασία. Αυτό βέβαια είναι αδύνατον. Κατά την άποψή μου, θα έλεγα πως όχι, η συγγνώμη δεν είναι αρκετή για κάποιον που έχει καταδικαστεί άδικα για ένα έγκλημα ή έχει καταδικαστεί βάσει ενός άδικου νόμου. Ωστόσο, η βρετανική κυβέρνηση –ειδικότερα οι εκλεγμένοι– δεν θα μπορούσαν σήμερα να κάνουν πολλά περισσότερα. Οπότε, παρότι δεν ήταν παρά μια τυπική χειρονομία, δεν θεωρώ πως υπάρχει λόγος να ασκηθεί κριτική για την ενέργεια αυτή καθαυτή. 

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.

Το παιχνίδι της μίμησης