x
Διαφήμιση

26 Ιουνιου 2019

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:09:36:45 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΚΕΙΜΕΝΑ ΔΟΚΙΜΙΑ-ΜΕΛΕΤΕΣ Φρόιντ-Σπινόζα, Αλληλογραφία 1676-1938

Φρόιντ-Σπινόζα, Αλληλογραφία 1676-1938

E-mail Εκτύπωση

altΠροδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Michel Juffé «Φρόιντ-Σπινόζα, Αλληλογραφία 1676-1938», σε μετάφραση Μίνας Πατεράκη-Γαρέφη, το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Utopia.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σπινόζα στον Φρόιντ (απόσπασμα επιστολής 10)

Έρχομαι τώρα στην Ερμηνεία των ονείρων, αρχίζοντας από το ζήτημα της ερμηνείας, πριν αναφερθώ και πάλι στο ψυχικό όργανο, το οποίο εξακολουθεί να με αφήνει ανικανοποίητο. Αναλύετε δια μακρών την «εργασία του ονείρου». Και αφού έχετε μνημονεύσει τη συμπύκνωση και τη μετάθεση, μιλάτε για την «παραστασιμότητα» παίρνοντας τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις: την αντιστροφή του νοήματος (θετικού ή αρνητικού)∙ μια ενθύμηση (ιστορική ερμηνεία)∙ ένα σύμβολο∙ τον ήχο της λέξης. Και προσθέτετε: «Παρ’ όλη αυτή την πολύπλευρη φύση της, μπορούμε να πούμε ότι η παράσταση της εργασίας του ονείρου, η οποία βέβαια δεν έχει την πρόθεση να γίνει κατανοητή, δεν δημιουργεί στον μεταφραστή μεγαλύτερες δυσκολίες απ’ ότι, ας πούμε, οι παλαιοί γραφείς ιερογλύφων στους αναγνώστες τους». Με κάνετε να σκεφτώ την δική μου πρόταση για τον τρόπο ερμηνείας της Γραφής: «Σχεδόν όλο το περιεχόμενο της Γραφής πρέπει να αντληθεί από την ίδια τη Γραφή». Οι ορισμοί των πραγμάτων για τα οποία μιλάει η Βίβλος δεν είναι δεδομένοι: πρέπει επομένως να αντληθούν από τις βιβλικές αφηγήσεις. Τα κλειδιά της ερμηνείας μάς τα δίνει η ιστορική έρευνα και όχι μια υποτιθέμενη θεία αποκάλυψη (άλλωστε είναι παράλογο να αποδεικνύουμε ότι η Γραφή βασίζεται σε αποκαλύψεις στηριζόμενοι στους ισχυρισμούς των συγγραφέων της ότι πρόκειται για θεόθεν φανερώσεις). Εγώ πρότεινα την εξής μέθοδο: μαθαίνουμε τη γλώσσα∙ομαδοποιούμε τις διάφορες έννοιες των λέξεων για να φτάσουμε σε μια κύρια (ή ουσιαστική) έννοια∙μελετάμε το ποιόν των συγγραφέων και τους σκοπούς τους οποίους επεδίωκαν. Διαμορφώνουμε έτσι μια αντίληψη συνεκτική η οποία επιτρέπει την ορθή ερμηνεία. Υποθέτω ότι, παρόλες τις νοθεύσεις και τις πλάνες, ένα πράγμα είναι βέβαιο, και αυτό είναι η σημασία των λέξεων, διότι κανείς δεν θέλει να την αλλάξει (ενώ μπορεί να θέλει να αλλάξει το νόημα ενός κειμένου). Ωστόσο, η γνώση της αρχαίας γλώσσας είναι πολύ δύσκολη και αβέβαιη: γράμματα που μπορείς να τα περάσεις το ένα για το άλλο, πολλαπλές έννοιες των επιρρημάτων, απουσία χρόνων των ρημάτων, απουσία φωνηέντων, απουσία στίξης. Το ουσιώδες για μένα είναι να φτάσω σε ό,τι κατανοητό υπάρχει στη Γραφή ως πρόταση ηθικών διδαχών και όχι να ασχοληθώ με αφηγήσεις, κατά το μάλλον ή ήττον φανταστικές, των οποίων το νόημα σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την υπερχειλίζουσα φαντασία των συγγραφέων. Αντιμάχομαι έτσι τους ταλμουδιστές και τους καβαλιστές, οι οποίοι είναι μονίμως σε αναζήτηση πολλαπλών και απόκρυφων νοημάτων, ωσάν αυτά τα κείμενα να ήταν πράγματι έργο του Θεού, του οποίου η άπειρη ευφυΐα και η άπειρη βούληση ανοίγουν, υποτίθεται, την πόρτα σε μια απειρία ερμηνειών ικανών να αποκαλύψουν ορισμένα μυστήρια της φύσης του. Αυτά τα θεωρώ εσκεμμένη εξαπάτηση, τρέλα ή διανοητική αναπηρία. 

Αντί λοιπόν να εξηγούμε το γνωστό διά του δυσνοήτου, εμείς εκκινούμε από το γνωστό για να εξηγήσουμε το δυσνόητο, το οποίο συχνά, μετά από αυτή την επεξεργασία, διαλύεται ωσάν καπνός. Μόνο το φυσικό φως μπορεί, συνεπώς, να βοηθήσει τον άνθρωπο να βρει τη σωτηρία του. 

Όλα ξεκινούν από το ακόλουθο εδάφιο της Γενέσεως: «και είπεν ο Θεός∙ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν, και αρχέτωσαν των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και των κτηνών και πάσης της γης και πάντων των ερπόντων επί της γης. Και εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον, κατ’ εικόνα Θεού εποίησεν αυτόν, άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς. Και ευλόγησεν αυτούς ο Θεός, λέγων∙αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτής και άρχετε των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και πάντων των κτηνών και πάσης της γης και πάντων των ερπετών των ερπόντων επί της γης». Παρατηρώ ότι αυτή η «ομοίωση» είναι περίεργη: ο Θεός είναι άνδρας ή γυναίκα; Ή μήπως ο πρωτόπλαστος είναι ανδρόγυνος; Ή μήπως πρόκειται για δύο πνευματικές ιδιότητες; Ο Θεός είναι σωματικός ή όχι; Μπορούμε να εικοτολογούμε επ’ άπειρον ως προς την εν λόγω «ομοίωση», αλλά μπορούμε επίσης να σκεφτούμε ότι την κατασκεύασαν οι συγγραφείς της Βίβλου προκειμένου να δικαιολογήσουν αυτό το οποίο έπεται, τουτέστιν την «ηγεμονία» τους ανθρώπου επί του υπολοίπου της Φύσης, και το οποίο επαναλαμβάνεται δύο φορές μέσα σε λίγες γραμμές. Μπορούμε επίσης να αναρωτηθούμε –όσο ιερό και αν είναι αυτό το κείμενο!- μήπως πρόκειται για βιαστική συρραφή δύο εκδοχών. Θα μπορούσα να επιδοθώ και εγώ σε μια ανάλυση λέξη προς λέξη του συγκεκριμένου εδαφίου, αλλά αυτό δεν θα είχε για μας κανένα ενδιαφέρον. Το σημαντικό είναι ότι όλα τα εν λόγω κείμενα δεν μας μαθαίνουν τίποτα για τη φύση του Θεού, και οι διακηρύξεις, από καθέδρας και άμβωνος, των προφητών γι’ αυτό που είναι κρυμμένο είναι, απλώς και μόνον, καρπός της φαντασίας τους∙ενώ ό,τι είναι προσιτό στη νόηση μπορεί πάντα να εκφράζεται με σαφήνεια, όποια και αν είναι η γλώσσα. Αντί λοιπόν να εξηγούμε το γνωστό διά του δυσνοήτου, εμείς εκκινούμε από το γνωστό για να εξηγήσουμε το δυσνόητο, το οποίο συχνά, μετά από αυτή την επεξεργασία, διαλύεται ωσάν καπνός. Μόνο το φυσικό φως μπορεί, συνεπώς, να βοηθήσει τον άνθρωπο να βρει τη σωτηρία του. 

Αυτό το λέω για να σας εκφράσω την δυσφορία την οποία αισθάνομαι μπροστά στην ερμηνευτική σας μέθοδο. Από τη μία πλευρά, κατανοώ απολύτως ότι δεν θέλετε να αντλήσετε έμπνευση από μια θεωρία της ψυχής ως «σταλμένης ουρανόθεν» ή ως αντικειμένου φιλοσοφικών εικοτολογιών. Από την άλλη, λέτε ότι δεν ξέρετε τίποτα για το ασυνείδητο εκτός από εκείνα τα οποία εικάζετε μέσω των παραμορφωμένων εκδηλώσεών του (στα όνειρα και τις ψυχικές ασθένειες), με άλλα λόγια μέσω των εκφράσεών του. Πηγή αυτών των εκφράσεων είναι οι ασθενείς σας, κάποιες άλλες μαρτυρίες –ιδίως συναδέλφων σας γιατρών- σχετιζόμενες με τον ψυχικό βίο και, τέλος, ο εαυτός σας, ως ασθενής και γιατρός ταυτοχρόνως. Αλλά, μεταξύ του πλήθους των πιθανών ερμηνειών, ποιον μίτο να αδράξει κανείς; Μιλάτε για την ανάγνωση των ιερογλυφικών, πράγμα το οποίο με εκπλήσσει εξαιρετικά, διότι τα ιερογλυφικά χρησιμεύουν προπαντός στο να παρέχουν τροφή σε όλα τα δόγματα του εσωτερισμού, τις τελετουργίες μύησης και τις πιο τρελές φαντασιοπληξίες σχετικά με τη θέση του ανθρώπου στη Φύση, κ.λπ.

Γράφετε, ως συμπέρασμα της ανάλυσης του πρώτου σας ονείρου: «Το όνειρο παριστάνει τα πράγματα όπως θα τα επιθυμούσα∙περιεχόμενό του είναι λοιπόν η εκπλήρωση μιας επιθυμίας, κίνητρό του μια επιθυμία». Και παραθέτετε μια παροιμία γίντις: «Το γουρούνι ονειρεύεται βελανίδια, η χήνα καλαμπόκι». Αυτό μου θυμίζει τη φράση μου: «Εάν τα τρίγωνα σκέφτονταν τον Θεό, θα τον έβλεπαν με μορφή τριγώνου» Διευκρινίζετε εν συνεχεία ότι: «Το όνειρο είναι η (μεταμφιεσμένη) εκπλήρωση μιας (καταπιεσμένης, απωθημένης) επιθυμίας», και έχετε προηγουμένως μιλήσει εν εκτάσει για τη λογοκρισία, επίσης ασυνείδητη. Επιπλέον εξηγείτε ότι τα όνειρα άγχους, εάν ερμηνευτούν σωστά, είναι και αυτά όνειρα επιθυμίας. Πράγμα το οποίο, κατ’ εμέ, λέει με άλλα λόγια ότι τα όνειρα, όπως και κάθε άλλο δημιούργημα της φαντασίας, εκφράζουν την επιθυμία τού εμμένειν στο είναι, καθότι η επιθυμία της αυτοκαταστροφής δεν εμφανίζεται ποτέ στο όνειρο. Ιδού ένα πρόσθετο επιχείρημα εναντίωσης στην ύπαρξη της ενόρμησης θανάτου! 

altΤρία ερωτήματα μού έρχονται στον νου:

-Γιατί το όνειρο είναι πάντοτε έκφραση μιας «απωθημένης» επιθυμίας;

- Γιατί όλα τα όνειρα –εξαιρουμένων των περιεχομένων τα οποία σχετίζονται με την πρόσφατη δραστηριότητα της ημέρας- έχουν μια λησμονημένη παιδική πηγή;

- Γιατί η λογοκρισία –εάν βεβαίως ο όρος είναι ο προσήκων- αφορά προπαντός ή αποκλειστικά τις σεξουαλικές επιθυμίες;

Θα προσέξετε ασφαλώς ότι, στην πρώτη ερώτηση, μιλώ για «έκφραση» εκεί όπου εσείς μιλάτε για «εκπλήρωση». Διότι, κατά τη γνώμη μου, το όνειρο δεν εκπληρώνει τίποτα, απλώς φαντάζεται μια εκπλήρωση, τη μιμείται ή την υποθέτει, θρηνεί την απουσία της ή την απεχθάνεται, αλλά δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να ικανοποιήσει οποιαδήποτε επιθυμία, πλην της επιθυμίας του ονειρευόμενου να κοιμηθεί ή να παρατείνει στη διάρκεια της νύχτας τα ξυπνητά όνειρα της ημέρας. Ωστόσο, εάν οι αλληλουχίες εικόνων οι οποίες σχηματίζονται κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν διευθετηθούν και δεν ταξινομηθούν από τη νόηση, μπορούν να οδηγήσουν σε κάθε λογής φανταστική επίδραση, καθώς και σε πραγματικές –παθητικές- επιδράσεις εάν οι ονειρευόμενοι στον ξύπνιο τους πιστεύουν στην πραγματικότητα αυτού που ονειρεύονται. Εκείνο το οποίο εκπληρώνεται είναι η έκφραση, δηλαδή η εξεικόνιση ή –ενίοτε- η κατονομασία μιας επιθυμίας. Ο ονειρευόμενος ξέρει ότι ονειρεύεται, ειδάλλως η συνήθης απουσία ειρμού ή και οι φανταστικές πράξεις τις οποίες επιτελεί ή στις οποίες παρίσταται στο όνειρο θα τον είχαν κάνει να ξυπνήσει αμέσως.

Δέχομαι την ιδέα ότι όλα τα όνειρα έχουν ένα νόημα, ότι δεν είναι μαντείες, ότι έχουν ένα ή περισσότερα κρυμμένα νοήματα, ότι η φαντασία παρελθόντων πραγμάτων καταλαμβάνει στα όνειρα σημαντική θέση, ότι υπάρχει μια «εργασία» του ονείρου, δηλαδή μεταλλαγές διαφόρων ειδών… Αλλά θεωρώ ότι η εργασία του ονείρου έχει κατ’ ανάγκην την πηγή της στις δραστηριότητες του σώματος, με διάφορες μορφές, και σύμφωνα με τον τρόπο με τον οποίον το σώμα επηρεάστηκε από άλλα σώματα, ανθρώπινα ή άλλου είδους. Κατανοώ ότι, μεταξύ αυτών των δραστηριοτήτων, ορισμένες προξένησαν τρόμο, ενοχή, αισχύνη η άλλες συναισθηματικές επήρειες λύπης, τόσο έντονες ώστε παραμένουν στη μνήμη, και η φαντασία τις εμφανίζει και τις επανεμφανίζει, ενίοτε χωρίς τέλος, με αποτέλεσμα το πνεύμα να τους αφιερώνει ίσες ή και περισσότερες δυνάμεις από εκείνες τις οποίες αφιερώνει στις δραστηριότητες του παρόντος. Ότι ορισμένες από τις εν λόγω συναισθηματικές επήρειες λύπης είναι αποκλεισμένες από τη συνείδηση, ναι, είναι πιθανόν, αλλά όταν λέτε ότι αυτές είναι αντικείμενο «απώθησης», τότε αδυνατώ να καταλάβω∙ διότι η πράξη τού απωθείν ή είναι συνειδητή η ίδια ή αλλιώς τα πάντα συμβαίνουν ασυνείδητα και άρα οι συναισθηματικές επήρειες δεν χρειάζεται να απωθηθούν: είναι και παραμένουν ασυνείδητες. Κοντολογίς, δεν καταλαβαίνω τον μηχανισμό τον οποίον περιγράφετε όταν μιλάτε για «απώθηση». Και δεδομένου ότι την καθίσταται κύρια αιτία των παραμορφώσεων τις οποίες υφίσταται το όνειρο που ονειρευόμαστε προκειμένου να εξελιχθεί στο όνειρο το οποίο ανακαλούμε στη μνήμη κατά την αφύπνιση, χρειάζομαι μια πειστική εκ μέρους σας εξήγηση.

Ίσως τα όνειρα νεκρών συνδέονταν «ασυνείδητα» με αναμνήσεις από τον θάνατο της μητέρας μου όταν ήμουν έξι χρονών, αλλά δεν είμαι διόλου σίγουρος. Πιστεύω ότι κάθε σημαντική στιγμή της ζωής γεννάει όνειρα που αναφέρονται σε αυτήν, αλλά δεν βλέπω γιατί οι πιο παλιές στιγμές θα ήταν η κύρια πηγή εν σχέσει προς όλες τις άλλες.

Η δεύτερη ερώτησή μου δεν είναι παρά προέκταση της πρώτης. Γιατί τα γεγονότα της παιδικής ηλικίας είναι σημαντικότερα στα όνειρά μας από τα γεγονότα άλλων περιόδων της ζωής; Αποκλείστηκα από την εβραϊκή κοινότητα όταν ήμουν είκοσι τεσσάρων ετών. Αν και δεν έκανα καμία προσπάθεια να το αποφύγω, η δοκιμασία ήταν σκληρή, όχι σε σχέση με τη θρησκευτική κοινότητα –από την οποία είχα ήδη απομακρυνθεί-, αλλά σε σχέση με την οικογένειά μου και τους φίλους μου, πολύ δε περισσότερο διότι, εκείνη την εποχή, με εξαίρεση τις εμπορικές επαφές, συναναστρεφόμουν μόνον εβραίους, οι οποίοι ζούσαν στενά δεμένοι μεταξύ τους, καθώς μπορούσαν επιτέλους να επιστρέψουν ελεύθερα στη θρησκεία τους. Στα πέντε ή έξι χρόνια που ακολούθησαν, μου συνέβη να ονειρευτώ ότι διέσχιζα μια γέφυρα και ότι ξάφνου τα δύο άκρα της κατέρρεαν, αφήνοντάς με στη μέση, σε πλήρη αδυναμία να πηδήξω στην όχθη, και απρόθυμο να ριψοκινδυνεύσω να βουτήξω στα στροβιλιζόμενα νερά. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, από το 1656 και εξής, συναναστράφηκα χριστιανούς αμφισβητίες του καθολικισμού και του καλβινισμού, καρτεσιανούς και αιρετικούς εβραίους. Δεν βρέθηκα ποτέ στη μέση μιας γέφυρας χωρίς δυνατότητα να συναντήσω άλλους ανθρώπους. Το όνειρό μου δεν χρειαζόταν περίπλοκη ερμηνεία και αναφερόταν εμφανώς σε εκείνο το οποίο μου είχε συμβεί στα είκοσι δύο μου χρόνια και όχι προηγουμένως. Έχω επίσης ονειρευτεί νεκρούς οι οποίοι είχαν την ηλικία του αδελφού μου Ισαάκ και της αδελφής μου Μίριαμ –ενίοτε τη στιγμή του θανάτου τους, ενίοτε πολύ νεότερους-, οι οποίοι έρχονταν να μου μιλήσουν, να μου ζητήσουν μια εξυπηρέτηση ή να με κατηγορήσουν ότι τους είχα αφήσει να πεθάνουν. Ίσως τα όνειρα νεκρών συνδέονταν «ασυνείδητα» με αναμνήσεις από τον θάνατο της μητέρας μου όταν ήμουν έξι χρονών, αλλά δεν είμαι διόλου σίγουρος. Πιστεύω ότι κάθε σημαντική στιγμή της ζωής γεννάει όνειρα που αναφέρονται σε αυτήν, αλλά δεν βλέπω γιατί οι πιο παλιές στιγμές θα ήταν η κύρια πηγή εν σχέσει προς όλες τις άλλες.

Η τρίτη ερώτησή μου δεν θα έχει τίποτα καινούριο για εσάς: εξακολουθώ, εν ολίγοις, να μην έχω πειστεί ότι οι σεξουαλικές επιθυμίες έχουν τόσο μεγάλη υπεροχή στη συγκρότηση και την εξέλιξη των συναισθηματικών επηρειών. Οι μεταμφιέσεις που ενδύονται τα όνειρα μπορούν να υποκρύπτουν φόβους κάθε είδους: την πείνα, τη δίψα, τις κακοκαιρίες, τους εχθρούς, τις αρρώστιες, τη στέρηση της αγάπης των οικείων, τη φτώχια, τη σεξουαλική ανικανότητα, τη στειρότητα, την τρέλα, τη μωρία, τον δαιμονισμό, την εξορία, τη μαγεία, την καταναγκαστική αρνησιθρησκεία, την κόλαση, και ούτω καθεξής, όσα φανταστικά ή πραγματικά δεινά φοβούνται οι άνθρωποι κρίνοντας από το αν μπορούν να τα αντιπαλέψουν ή όχι. Σκέφτομαι πάλι τον ΄Αμλετ ο οποίος οδύρεται για την αταξία του κόσμου και όχι ειδικά για τις επιζήμιες σεξουαλικές του πράξεις. Τον παραθέτετε στο έργο σας Η δυσφορία μέσα στον πολιτισμό: «΄Ετσι η συνείδηση μας κάνει όλους δειλούς», με αφορμή την άγνοια για τα σεξουαλικά θέματα στην οποία κρατάει το σύστημα διαπαιδαγώγησης τους εφήβους. Στην πραγματικότητα ο ΄Αμλετ, στον μακρύ μονόλογο ο οποίος αρχίζει με το «να ζεις ή να μη ζεις» επιτίθεται στην αθλιότητα της ανθρώπινης ζωής: «Ποιος θα το σήκωνε τέτοιο φορτίο, να ιδρώνει, να βογκάει κάτω από το βάρος μιας ζωής βαριεστημένης, εάν αυτός ο τρόμος για εκείνο το πέραν του θανάτου, το μετά (τη χώρα την ανεύρετη απ’ όπου κανένας ταξιδιώτης δεν γυρίζει), δεν γίνονταν φραγμός στη βούλησή μας και δεν μας έκανε να προτιμάμε τα τωρινά μας βάσανα παρά να φύγουμε προς άλλα, άγνωστά μας. Κι έτσι η συνείδηση μας κάνει όλους δειλούς». Δεν μιλάει καν για «ηθική» συνείδηση.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος για τον οποίον η σεξουαλική ζωή θα προκαλούσε δυσαρέσκειες ή καταστροφές –και ικανοποιήσεις- πιο δυνατές και μόνιμες από άλλες παραμέτρους της ανθρώπινης ζωής; Βεβαίως, για το ανθρώπινο ον, η εμμένεια στην ύπαρξη περνάει κατά κύριο λόγο από τους απογόνους, και η οικογενειακή ζωή είναι πολύ σημαντική, ωστόσο υπάρχουν πολλοί τρόποι διαιώνισης: οι αξιομνημόνευτες πράξεις, τα δημιουργικά έργα, το ανήκειν σε μια κοινωνία, ο πλούτος ο οποίος δίδεται ως κληροδότημα, κ.λπ. Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι είναι πεπεισμένοι ότι μια μέλλουσα ζωή –εδώ κάτω ή σε έναν μελλοντικό κόσμο- δεν συγκρίνεται με την παρούσα ζωή της οποίας γεύονται αμέσως τους καρπούς, οπότε προσηλώνονται στα άμεσα αγαθά, στα οποία αποδίδουν ανύπαρκτες αρετές. Όπως εκείνοι οι Ισπανοί οι οποίοι σφετερίστηκαν το χρυσάφι των Ινδιάνων και τους κατέστρεψαν χωρίς την παραμικρή τύψη, παρότι, με την πράξη τους, αντί να πλουτίζουν φτώχαιναν.

Δεν θα εκπλαγείτε ασφαλώς με αυτές τις ερωτήσεις!

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ψυχής δρόμοι

Ψυχής δρόμοι

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το άρθρο «Συνειδητές και ασυνείδητες οργανώσεις της πίστης», από το νέο τεύχος του περιοδικού «Ψυχής δρόμοι», το οποίο κυκλοφορεί την Παρασκευή 7 Ιουνίου.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...
D.W. Winnicott: «Το παιχνίδι και η πραγματικότητα»

D.W. Winnicott: «Το παιχνίδι και η πραγματικότητα»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του D.W. Winnicott «Το παιχνίδι και η πραγματικότητα» (πρόλογος: Σωτήρης Μανωλόπουλος, μτφρ. Γιώργος Καλομοίρης) που θα κυκλοφορήσει την Παρασκευή, 7 Ιουνίου, από τις εκδόσεις Αρμός. 

...

Μαξ Βέμπερ: «Η πολιτική ως κάλεσμα και επάγγελμα»

Μαξ Βέμπερ: «Η πολιτική ως κάλεσμα και επάγγελμα»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαξ Βέμπερ «Η πολιτική ως κάλεσμα και επάγγελμα» (μτφρ. Κώστας Κουτσουρέλης), που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Δώμα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
10 ΧΡΟΝΙΑ ΒΙΒΛΙΑ: Η Μαρία Κουγιουμτζή γράφει...

10 ΧΡΟΝΙΑ ΒΙΒΛΙΑ: Η Μαρία Κουγιουμτζή γράφει...

Πεζογράφοι και ποιητές εύχονται στην Book Press με ένα διήγημα ή ένα ποίημα γραμμένο ειδικά για τους αναγνώστες μας. Μια λέξη τα ενώνει: «δέκα». Σήμερα η Μαρία Κουγιουμτζή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός...

10 ΧΡΟΝΙΑ ΒΙΒΛΙΑ: Η Βάσια Τζανακάρη γράφει...

10 ΧΡΟΝΙΑ ΒΙΒΛΙΑ: Η Βάσια Τζανακάρη γράφει...

Πεζογράφοι και ποιητές εύχονται στην Book Press με ένα διήγημα ή ένα ποίημα γραμμένο ειδικά για τους αναγνώστες μας. Μια λέξη τα ενώνει: «δέκα». Σήμερα, η Βάσια Τζανακάρη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός...

Χορταστική μουσική βραδιά με τη Γιούτζα Γουάνγκ στο Ηρώδειο

Χορταστική μουσική βραδιά με τη Γιούτζα Γουάνγκ στο Ηρώδειο

Μια χορταστική συναυλία, γεμάτη από υπέροχη συμφωνική μουσική, απολαύσαμε τη Δευτέρα 17 Ιουνίου 2019 στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.

Της Χρύσας Στρογγύλη...
Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube